To w miniaturze drzemie szczególna magia – rodzaj dziecięcej fascynacji, która pozwala nam zrozumieć otaczający nas świat i historię, której już nie ma.
Kiedy Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie zdecydowało się na realizację sześciu makiet zabytków regionu, przed zespołem Brawago stanęło wyzwanie wykraczające poza zwykłe rzemiosło. Trzeba było nie tylko zeskanować rzeczywistość, ale też „poczarać” tam, gdzie historia pozostawiła jedynie fundamenty i stare ryciny. To była podróż przez archiwa, loty dronem nad ruinami i setki godzin spędzonych na precyzyjnym malowaniu detali, a wszystko to pod presją czasu, by zdążyć z unikalnym zapisem DNA regionu.
O tym, jak z setek zdjęć i cyfrowych chmur punktów powstają obiekty, które mają przetrwać następne sto lat, rozmawiamy z Rafałem z Brawago – człowiekiem, który historię mniejszą o sto razy traktuje z największą powagą.
Obiekty odtworzone w miniaturowym DNA Sochaczewa
1. Zamek Książąt Mazowieckich
Rekonstrukcja ruin oraz koncepcja wizji przyszłej odbudowy rozróżniona kolorystycznie na modelu 3D.
2. Żelazowa Wola (Dom Chopina)
Dworek urodzenia Fryderyka Chopina wraz z kompleksem parkowym i stawem przed budynkiem.
3. Dworzec PKP & Wieża Wodna
Model z kompresją przestrzeni, nieistniejącym budynkiem policji kolejowej i parowozem „Ryś”.
4. Kościół Obronny w Brochowie
Unikalna architektura z murami obronnymi, fotogrametrycznym skanem z drona i nawierzchnią z kostki.
5. Muzeum Ziemi Sochaczewskiej
Budynek Muzeum wraz z historycznie zrekonstruowanym skrzydłem dawnego ratusza.
6. Dworzec Kolei Wąskotorowej
Sercowy punkt ekspozycyjny nawiązujący bezpośrednio do tożsamości Muzeum w Sochaczewie.
Rozmowa z Rafałem Boćkiem (Brawago)
Redakcja: Pamiętasz moment, w którym odezwał się do Was Sochaczew? Jaki był ten pierwszy obraz projektu, z którym przyszło muzeum?
Rafał: Odezwało się do nas Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie, które jest filią Stacji Muzeum w Warszawie. Od początku wiedzieliśmy, że to nie będzie pojedynczy obiekt, ale realizacja sześciu bodajże miniaturowych zabytków ziemi sochaczewskiej. Muzeum miało już pewne narzucone ramy techniczne – określone wielkości gablot, wymóg zabezpieczenia ich kloszami z poliwęglanu lub akrylu, oraz konieczność dopasowania wizualnego do makiety, która powstała u nich w poprzednich etapach. Ale opis merytoryczny na starcie był dość ubogi – wymieniono po prostu obiekty, które mają zostać odwzorowane. Mieliśmy za to ogromne pole do manewru w kwestii tego, jak to zrobić, żeby to było po prostu fajne.
Redakcja: To pole do manewru bywa pułapką. Od czego zaczyna się pracę, gdy ma się tylko listę obiektów i konkretne wymiary gablot?
Rafał: Zaczęliśmy od zebrania danych. Wykorzystaliśmy drona, którym zeskanowaliśmy różnego rodzaju zabytki, ale to był tylko początek. Zrobiliśmy sporo fotografii, korzystaliśmy z Google Maps, by sprawdzić rozkład obiektów i to, jak są rozstrzelone w rzeczywistości. Mieliśmy też szczęście, bo w zespole jest Łukasz, który studiował historię sztuki i czuje takie tematy. Od muzeum dostaliśmy kilkanaście stron precyzyjnego opisu architektonicznego, co w połączeniu z wiedzą Łukasza pozwoliło nam ruszyć z miejsca.
Redakcja: Często powtarzasz, że makieta to coś więcej niż ładny model. Dlaczego muzea wciąż inwestują w taką formę opowieści?
Rafał: Bo to pozwala widzowi mieć zupełnie inną perspektywę na zabytek czy obiekt. Zdjęcie jest płaskie, film – mimo ruchu – też pozostaje płaski. Nawet VR, czyli wirtualna rzeczywistość, to wciąż generowanie obrazu, który oszukuje oko, ale brakuje mu fizyczności. W miniaturze, kiedy masz ten obiekt przed sobą, możesz go zobaczyć z każdej strony, pod różnym kątem, przy różnym oświetleniu. Jest w tym magia, podobna do tej, którą czujemy patrząc na domki dla lalek czy miniaturowe pociągi. Ludzie na to zwracają uwagę, to ich zatrzymuje.
Redakcja: Jak przejść od płaskich rycin i opisów do trójwymiarowego obiektu, zwłaszcza gdy mówimy o architekturze, której fizycznie może już na przykład nie być?
Rafał: To był jeden z najciekawszych aspektów tego projektu. Przy dworcu PKP w Sochaczewie musieliśmy odtworzyć budynek policji kolejowej, który już nie istnieje. Mieliśmy tylko dwa czy trzy zdjęcia i obrys dawnych fundamentów. Podobnie było przy Muzeum Ziemi Sochaczewskiej – tam odbudowaliśmy skrzydło dawnego ratusza, którego dziś nie ma, a które być może kiedyś zostanie odtworzone. Pokazaliśmy wersję docelową, jak ten budynek może wyglądać w przyszłości.
Redakcja: Skoro mowa o ruinach – Zamek Książąt Mazowieckich w Sochaczewie to dziś tylko fragmenty murów. Jak pokazaliście tam historię?
Rafał: Tam mieliśmy bardzo niewiele ruin istniejących fizycznie. Posiłkowaliśmy się fotografiami, ryciniami, a także precyzyjnymi opisami zebranymi przez stowarzyszenie „Nasz Zamek” i istniejącymi wizualizacjami odbudowy. Zastosowaliśmy tam ciekawy zabieg kolorystyczny: obecne ruiny różnią się na makiecie od fragmentów, które mogłyby zostać dobudowane w przyszłości. To wymagało od nas dużo pracy przy modelu 3D, żeby to wszystko spiąć.
Redakcja: Czy ta wierność historyczna dotyczy też kolorów? Jak dobieraliście barwy dla tych „odbudowanych” fragmentów?
Rafał: Tak, to było bardzo ważne. Ruiny, które fizycznie stoją na wzgórzu, pomalowaliśmy tak, by oddać ich obecny stan. Natomiast fragmenty planowanej odbudowy oddzieliliśmy kolorem odpowiadającym współczesnej cegle. Chodziło o to, by widz od razu widział, co jest zabytkiem, a co wizją przyszłości.
Redakcja: Wspomniałeś o Żelazowej Woli. Dom urodzenia Chopina to ikona. Jak on odnalazł się w Waszej skali?
Rafał: Tam również zrobiliśmy skany i model 3D. Oprócz samego domu Chopina odwzorowaliśmy fragment zabudowań parkowych oraz basen, rodzaj stawu, który znajduje się przed budynkiem. To bardzo fajnie wyszło, bo makieta nie kończy się na samych ścianach budynku, ale pokazuje też kawałek otoczenia.
Redakcja: Makieta narzuca ograniczenia przestrzenne. Co w tym projekcie było najtrudniejsze pod względem logistyki miejsca wewnątrz gabloty?
Rafał: Największym wyzwaniem była kompresja przestrzeni. W gablocie z dworcem PKP mieliśmy też wieżę wodną. W rzeczywistości te obiekty dzieli około 400-500 metrów. Gdybyśmy zachowali skalę jeden do jednego, gablota musiałaby mieć kilka metrów długości, a na to nie było miejsca. Musieliśmy to wszystko zbliżyć do siebie, pozmieniać w przestrzeni tak, by zmieścić te kluczowe elementy obok siebie, zachowując ich czytelność.
Jeśli masz w głowie konkretny projekt, najlepiej po prostu zacząć od rozmowy. W Brawago pracujemy z muzeami, firmami, samorządami, deweloperami i klientami prywatnymi, dlatego wiemy, że każda makieta zaczyna się od zrozumienia celu, przestrzeni i odbiorcy. Formularz poniżej wystarczy, żeby zrobić pierwszy krok i omówić Twój pomysł.
Porozmawiajmy o Twoim projekcie →
ZESPÓŁ BRAWAGO
Redakcja: Pracowaliście pod dużą presją czasu – siedem tygodni na sześć makiet to tempo ekspresowe. Jak wyglądała organizacja tej pracy?
Rafał: To było ogromne wyzwanie, wymagało pracy ponadnormatywnej, wielu wieczorów i prawie nocy. Na różnych etapach zaangażowanych było około dziesięciu osób: operator drona, kilku projektantów 3D, stolarz, elektronik, modelarze. Praktycznie co tydzień powstawała jedna makieta. W międzyczasie musieliśmy też konstruować i malować gabloty, oraz dopasować oświetlenie i instalację elektryczną.
Redakcja: No właśnie, gabloty. To nie tylko mebel, ale też techniczna osłona. Co tam było najtrudniejsze?
Rafał: Synchronizacja wymiarów. Klosze z poliwęglanu były produkowane przez naszego partnera ze względu na gabaryty arkuszy, z których się je wykonuje. Musieliśmy zgrać wymiary postumentu i klosza co do milimetra. Stres był duży, czy to wszystko po złożeniu będzie pasować, ale na szczęście precyzja była idealna.
Redakcja: W Waszych realizacjach pojawia się też nowoczesna technologia, która wspiera rzemiosło. Jak w Sochaczewie wykorzystaliście AI?
Rafał: Wykorzystaliśmy sztuczną inteligencję do wygenerowania tła dla makiet, które umieściliśmy w gablotach. To była nasza autorska droga, by dopasować tło do konkretnego modelu, co bardzo podniosło estetykę całej ekspozycji. Dzięki temu modele nie stoją w próżni, ale mają swój kontekst wizualny.
Redakcja: Kiedy patrzymy na gotową makietę, widzimy budynki, ale życie nadają im detale. Jakie szczegóły pojawiły się w tym projekcie?
Rafał: To są dziesiątki elementów: od rynien, rur spustowych, po latarnie, śmietniczki czy ławki. Mamy własne rozwiązania, które dopracowaliśmy przez lata, jak chociażby losowe przesunięcia cegieł w budynkach gotyckich. To sprawia, że model nie wygląda jak plastikowy odlew, ale jak prawdziwy obiekt przeniesiony do miniatury.
Redakcja: A co z ludźmi? Figurki to często gotowe elementy, a Wy postawiliście na coś innego.
Rafał: W przypadku Sochaczewa mieliśmy ponad 150 figurek. Nie kupowaliśmy ich – sami je wydrukowaliśmy i każdą z nich ręcznie malowaliśmy. Na każdą makietę przypadało co najmniej dziesięć do dwudziestu pięciu postaci. To dodaje niesamowitego życia, bo każda gablota opowiada jakiejś scenkę. Dodatkowo wykonaliśmy parowóz „Ryś” z cukrowni Dobre, który stoi przed dworcem w Sochaczewie.
Redakcja: Który z tych sześciu modeli jest Twoim ulubionym?
Rafał: Według mnie najfajniejszym modelem w tej realizacji jest kościół obronny w Brochowie. On ma bardzo specyficzną architekturę, mury obronne, kostkę brukową. Wykonaliśmy tam skan z drona, model fotogrametryczny, a potem w fragmentach to wszystko drukowaliśmy i składaliśmy. Zieleń i detale wyszły tam fantastycznie.
Redakcja: Muzea to miejsca publiczne. Jakie gwarancje trwałości muszą mieć takie makiety, skoro są narażone na kurz czy dotyk?
Rafał: Makiety są zabezpieczone kloszami z akrylu, więc kurz się do nich nie dostaje. Materiały są odporne na wilgoć, konstrukcje są zabezpieczone antywilgociowo. Używamy klejów cyjanoakrylowych, które wytrzymują bardzo długo. Myślę, że spokojnie dziesięć lat to jest minimum, a w pomieszczeniach, gdzie nie ma bezpośredniego słońca, farby nie powinny blaknąć. Mam nadzieję, że te modele mnie przeżyją i za sto lat wciąż będą cieszyć oko w muzeum.
Redakcja: Często mówi się, że makiety to zabawa. Jak bardzo mylą się ci, którzy tak myślą?
Rafał: Budowanie makiet to zajęcie interdyscyplinarne. Ludziom może się wydawać, że to coś prostego, ale to wymaga pospinania wielu dziedzin: od projektowania 3D, przez elektronikę, stolarstwo, po precyzyjne malarstwo. Tu technologia łączy się z rzemiosłem. Każdy taki model to unikat, jedyny taki na świecie, często najlepszy model danego obiektu, jaki kiedykolwiek powstał. To jest połączenie inżynierii z dziełem sztuki.
Redakcja: Czy w trakcie pracy nad tak skomplikowanym zleceniem zdarzają się błędy, o których czytelnik nie ma pojęcia?
Rafał: Oczywiście. Przy kościele w Brochowie pomyliliśmy wymiar o 10 milimetrów. Musieliśmy usunąć jedną ściankę modułu, żeby to wszystko zmieściło się w gablocie. Innym razem musieliśmy zbliżać budynki na etapie projektu 3D, bo pierwotnie nie uwzględniliśmy odpowiednich marginesów. Kluczem jest wyłapanie tego na etapie budowania, zanim powstanie finalna gablota.
Redakcja: Co taka realizacja daje mniejszej gminie czy lokalnemu muzeum w kontekście turystyki?
Rafał: To jest zatrzymanie momentu historycznego. Pozwala pokazać DNA miejsca, którego już nie ma, albo którego nie da się zobaczyć w całości z poziomu chodnika. To zapis historii regionu, architektury, techniki. Taka ekspozycja wzbogaca salę muzealną i sprawia, że ludzie chcą do niej wracać. To sposób na ożywienie pamięci, która bez fizycznego obiektu często po prostu znika.
Redakcja: Od czego powinna zacząć instytucja, która marzy o własnej dioramie, ale nie wie, jak do tego podejść?
Rafał: Od wizji tego, co chcą opowiedzieć. My zajmiemy się resztą – od skanowania dronem po finalny montaż. Warto skonsultować się z nami już na etapie planowania ekspozycji, by dopasować wymiary gablot i technologię do dostępnej przestrzeni. Dobra makieta to inwestycja w pamięć, która będzie służyć pokoleniom.
Rozmowa z Rafałem z Brawago uświadamia, że makieta muzealna to znacznie więcej niż pomniejszona kopia budynku. To precyzyjne narzędzie edukacyjne, które łączy w sobie nowoczesną inżynierię skanowania 3D z niemal benedyktyńską cierpliwością modelarskiego rzemiosła. W świecie zdominowanym przez cyfrowe symulacje, to właśnie fizyczny obiekt staje się najlepszym powiernikiem lokalnej historii.
Dla mniejszych muzeów, gmin i instytucji kultury, tego typu realizacje to szansa na uratowanie od zapomnienia architektury, która już nie istnieje, oraz na stworzenie unikalnej atrakcji turystycznej. Brawago udowadnia, że przy odpowiednim połączeniu pasji i technologii, można stworzyć modele, które nie tylko opowiedzą historię, ale same staną się częścią muzealnego dziedzictwa na następne dziesięciolecia.
Galeria zdjęć z realizacji makiet dla Muzeum w Sochaczewie
Zobacz miniaturowe obiekty Ziemi Sochaczewskiej wykonane przez pracownię Brawago.